|
16. |
Large Cooper Lycaena dispcir Haworth. 1803 ssp. nitila Wemeburg, 1864 |
|
Tarqalishi. G`arbiy Tyonshon, Jizzax va Samarqand vil. O`zbekistondan tashqarida: Qozog`iston, Qirg`iziston, Kavkaz, Tursiya, O`rta va Janubiy Yevropa. Nominativ kenja turi (Angliya) taxminan 1850 yillarda yo`q bo`lib ketgan. Yashash joylari. Tekislik va O`rta balandlikdagi tog`larning (d.s.b. 500-1000 m) namlangan o`tlarga boy qismlari, ba'zan vohalar. Soni. Doimo kam bo`lgan, so`nggi o`n yilliklar davomida soni keskin kamayib ketib, ayrim namunalarigina uchraydi. Yashash tarzi. Joyning mutloq balandligiga qarab bir yilda 1-2 marta nasl beradi. Uchishi va tuxum qo`yishi may-iyunda, ba'zan esa avgust-sentabrda. Qurti iyunda otquloq va suvzamchilarda yashaydi. G`umbagi qishlaydi. Cheklovchi omillar. Yashash makonlarinning qo`riqlarni haydash, daraxt va butalarni kesish, pichan tayyorlash va chorvani haddan tashqari ko`paytirish natijasida qisqarishi. Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan. Muhofaza choralari. Chotqol, Nurota qo`riqxonalari va Ugom-Chotqol milliy bog`ida muhofaza ostida. |
|
|
|
|
|
17. |
Tugay Blue Glaucopsycbe chanbdis (Staudmger, 1886) |
|
Tarqalishi. Surxondaryoning Ko`kaydi. Oqqo`rg`on q. va Zarafshonning Samarqand sh. yaqinidagi qayirlari, Qizilqumning Amudaryoga tutash qismlari, Markaziy Farg`ona. O`zbekistondan tashqarida: Tojikiston, Turkmaniston. Yashash joylari. Tekislik daryolar qirg`oqlaridagi to`rang`i tuqaylar va ularning atroflari sug`orish kanallari bo`ylab sug`oriladigan yerlarda qaytadan kirishi mumkin. Soni. Ilgari ko`p uchrar edi, keyingi o`n yillar davomida keskin kamayib ketgan. Yashash tarzi. Kam o`rganilgan. Bir yilda bir marta nasl beradi. Uchishi va tuxum qo`yishi - aprel-mayda. Qurti qizilmiyada yashaydi. Cheklovchi omillar. Xo`jalik faoliyati oqibatida to`qaylarning hamda ozuqa o`simligining yo`q qilinishi. Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan. Muhofaza choralari. Zarafshon va Qizilqum qo`riqxonalarida muhofaza ostida. Yashash joylari. Soni va yashash tarzini mukammal o`rganish lozim. |
|
|
|
|
|
18. |
Ghissar Sphinx Acosmeryx naga (Moore, 1857) ssp. hissarica Stshetkin, 1956 |
|
Tarqalishi. Omonqo`ton q. atrofi, Jindidaryo, Soyg`us (Zarafshon t.), To`palangdaryo, Sangardak (Hisor t.) vohalari. O`zbekistondan tashqarida: Tojikiston, Afg`oniston, Hindiston, Xitoy, Koreya, Yaponiyada — boshqa kenja turi. Yashash joylari. Tog` (d.s.b. 1100-1600 m) vodiylarining daraxt va butali chakalakzorlari. Soni. Hamma joyda kam. O`zbekistonda bir necha topilmalar orqali ma'lum. Yashash tarzi. Yiliga bir marta to`la va bir marta qisman nasl beradi. Birinchi uchishi va tuxum qo`yishi — aprel-mayda (tunlari), ikkinchi— avgust-sentabrda. Qurtlari yovvoyi tokda, ba'zan madaniy tokzorlarda iyun-iyul va sentabr-noyabrda rivojlanadi. Tuproqning yuqori qatlamida o`ta nam joylarda g`umbakka aylanadi. G`umbaklarning birinchi nasli qisman va ikkinchi nasli qishlaydi. Cheklovchi omillar. Daraxt va butalarning kesib tashlanishi, ozuqa o`simligining yo`q qilib tashlanishi. Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan. Muhofaza choralari. Kitob qo`riqxonasida muhofaza ostiga olingan. |
|
|
|
|
|
19. |
Tugay Prominent Moth Paragluphisia oxiana Djakonov, 1927 |
|
Tarqalishi. Surxondarye (Termiz sh.), Amudaryo (To`rtko`l sh.), Zarafshon d., (Samarqand, Buxoro, G`ijduvon sh.) qayirlari. O`zbekistondan tashqarida: Tojikiston, Qozog`iston. Yashash joylari. Tekisliklardagi daryo bo`ylaridagi turang`ili to`qay va daraxtzorlar. Soni. Hamma joyda kam va uzluksiz kamayib bormoqda. Kam topilmalar orqali ma'lum. Yashash tarzi. Kam o`rganilgan. Yiliga 2-3 marta nasl qoldiradi. Uchishi va tuxum qo`yishi — tunlari aprelning oxiridan avgustning boshlarigacha. Qurti va ozuqa o`simligi noma'lum. Cheklovchi omillar. Xo`jalik faoliyati oqibatida tuqaylarning kesib tashlanishi. Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan. Muhofaza choralari. Zarafshon qo`riqxonasida muhofaza ostiga olingan, yashash joylari, soni va yashash tarzini mukammal o`rganish lozim. |
|
|
|
|
|
20. |
Timur Underwing Moth Catocala timur A. Bang-Haas, 1907 ssp. timur A.. Bang-Haas, 1907 |
|
Tarqalishi. Zarafshon d. quyi oqimi. O`zbekistondan tashqarida: Tojikiston, Turkmaniston, Xitoy (Sinjon). Eronda-boshqa kenja turi. Yashash joylari. Tekislik daryolari bo`ylaridagi turang`ili to`qay va daraxtzorlar. Soni. Hamma joyda kam va uzluksiz kamayib bormoqda. O`zbekistonda kam topilmalar orqali ma'lum. Yashash tarzi. Yilda 1 marta nasl beradi. Uchishi tuxum qo`yishi—iyun-iyulda tunlari. Qurtlari aprelda to`ranqida rivojlanadi, katta yoshdagilari qishlaydi va kelgusi yilning aprelida qo`shimcha oziqlanadi. To`ranqining ko`chgan po`stlog`i ostida yumshoq pilla ichida g`umbakka aylanadi. Cheklovchi omillar. Xo`jalik faoliyati oqibatida to`qaylarning qirqib tashlanishi. Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan. Muhofaza choralari. Yashash joylari va sonini mukammal o`rganish, yashash joylarida muhofazasini tashkillashtirish. |
|
|
|
|
|
21. |
Sulfur Flowerfly Spilomyia sulphured Sack, 1910 |
|
Tarqalishi. Hayot (Nurota t.), Samarkand sh. atroflari. O`zbekistondan tashqarida: Qirg`iziston, Qozog`iston, Tojikiston, Afg`oniston. Yashash joylari. Keng yaproqli, ko`pincha yong`oqzor va turli mevali, kovakli va chirigan daraxtli tog` (d.s.b. 1300-1800 m) o`rmonlari. Soni. Nurota populyatsiyasida mavsumda 3-17 donagacha hisobga olingan. Yashash tarzi. Yiliga bir necha nasl beradi. Uchish va tuxum qo`yishi — may-avgust oylarida, Daraxt va butalari siyrak, yonbag`irlardagi soyabonguldoshlar hamda murakkabguldosh-arning gullarida oziqlanadi. Lichinkalari — nam qipiqlarda, eski daraxtlarning kovaklarida rivojlanadi; organik qoldiqlar bilan oziqlanadi. Cheklovchi omillar. Eski kovakli daraxtlarni kesib tashlash, haddan tashqari ko`p pichan tayyorlash, yaylovdan chorvachilikda haddan tashqari foydalanish. Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan. Muhofaza choralari. Nurota qo`riqxonasida muhofaza ostiga olingan; kovakli va qari daraxtlarni kesishni cheklash lozim. |
|
Maqomi
Maqomi. 
Maqomi. 
Maqomi
Maqomi
Maqomi. 
© Web-design Burnashev R.F., 2005